Omgaan met pijn in de yogabeoefening

Tijdens mijn yogadocenten opleiding in Rishikesh (India) zei de docent regelmatig dat pijn in de asana’s (houdingen) kon worden gezien als pijn in het leven. Iedereen ervaart pijn in het leven, zoals het verlies van een dierbare, een relatie die eindigt of dromen die in duigen vallen. De boodschap van de yogadocent was, cru uitgedrukt ‘wen er maar aan’. Iets milder uitgedrukt bedoelde hij dat door te leren je te verhouden tot de lichamelijke pijn op de yogamat, je je beter leert verhouden tot (emotionele) pijn in het dagelijks leven.
De veiligste weg die een yogadocent kan kiezen, is leerlingen te adviseren uit een houding te komen als deze pijn doet. Echter, de beoefening blijft dan altijd beperkt. Groei vindt daarbuiten plaats, waar op zoek wordt gegaan naar de oorzaak van de pijn, waar bewustzijn van binnenuit naar de pijn toe gaat. Groeipijnen horen bij ontwikkelen.  Hoe cru het ook mag klinken, voor hen die zich willen ontwikkelen, hoort pijn erbij.
Maar hoe ga je nu om met die pijn? Waarom zou je pijn (willen) lijden?
De standaard reactie van de mens op fysieke of emotionele pijn is om te vluchten. We vluchten in het verleden, de toekomst, plezierige ervaringen, vakanties, lekker eten enzovoorts. Tijdens de yogabeoefening leer je je gelukservaring niet te laten verstoren door pijn. Je leert comfort te ervaren, ook in discomfort.
De yogabeoefening kan dienst doen als een laboratorium waarin wordt geëxperimenteerd met pijn. Je leert hoeveel pijn je kan tolereren zonder mentaal verstoord te raken. In deze testomgeving leer je pijn, die onvermijdelijk is, te accepteren. Iedereen kan wel wat dingen bedenken uit zijn of haar eigen leven die vervelend maar onvermijdelijk zijn, en pijn die wel te verhelpen valt, leer je te transformeren. In plaats van te vluchten, leer je van de pijn die altijd onderdeel is van groei en verandering.
Als iemand net begint met yoga, is de beoefening vaak zonder aandacht, asymmetrisch, te zacht of te hard. De lichaamsdelen lijken slordig bij elkaar gebracht te zijn tot een soort geheel. Men voelt pijn en denkt dat de pijn door yoga komt. Maar de pijn was er al, tijdens de yoga wordt men er zich pas van bewust. Door met intelligentie yoga te beoefenen, kan deze pijn steeds minder worden. Oude gewoonten die in het dagelijks leven meer slechts dan goeds produceerden, worden ook in de yogabeoefening zichtbaar. In het laboratorium van de yogamat kunnen deze gewoonten worden getransformeerd.
Hoe ziet een goede yogabeoefening er dan uit? Hoe kan pijn gebruikt en getransformeerd worden?
In elke yogahouding is er een balans tussen sthira (yang – alert, sterk en actief) en sukha (yin – comfortabel, licht, zacht). Althans, dat is waar je naar toe wilt in de beoefening. Om een asana vol te houden is doorzettingsvermogen vereist. In de houding ben je niet te verstijfd en hard, en ook niet te sloppy.
Met sthira grond je het lichaam, of het nu je voeten, handen of hoofd zijn die op dat moment de grond raken. De alertheid en symmetrie gaat dan door het gehele lichaam, aligning alle lichaamsdelen met elkaar. Sthira creëert de mogelijkheid voor sukha. Comfort en ontspanning volgt zodra het lichaam gegrond en bewust is. Ontspanning zorgt dan voor balans met de spanning. De ontspanning kan beginnen bij de tempels, de frons tussen de wenkbrauwen en de ogen. De zachte kwaliteit van yin geldt ook voor de geest tijdens de beoefening. Een vriendelijke en geduldige – maar op doorzetten gerichte – houding naar jezelf en je lichaam toe zorgt ervoor dat je ook morgen nog wilt oefenen.
Hoe weet je welke pijn ‘goed’ is en welke ‘fout’?
Een vervelende beoefening vandaag met alleen maar ondraaglijke pijn en een geest die non-stop oordelen over je heen sproeit, zullen algauw het plezier van de yogabeoefening bederven.
Juiste lichamelijke pijn heeft een verlengende en versterkende kwaliteit, terwijl verkeerde pijn eerder een scherp en plotseling karakter heeft. Het lichaam geeft daarmee een waarschuwing af dat wat je doet schadelijk is. Dat houdt niet in dat je de houding nooit zal kunnen doen. Echter, modificaties zijn dan voor het moment beter, tot stap voor stap groei mogelijk is.
Emotionele of mentale pijn hoort ook gradueel te zijn. Van jezelf te verwachten dat je ineens heel goed bent in achterover buigen, of naast je drukke baan en gezin voortaan twee uur per dag yoga gaat beoefenen, is waarschijnlijk te veel gevraagd van jezelf. Wellicht een gewoonte die ook in het dagelijks leven speelt…
Alleen maar binnen je huidige grenzen blijven oefenen, zorgt niet voor ontwikkeling. De grenzen echter met zevenmijlslaarzen voorbij marcheren, zorgt er op termijn voor dat je geblesseerd raakt en uit frustratie je beoefening stopt. Yogabeoefening is voor de rest van je leven! Tot gauw op de yogamat…