Guruji – leraar en leerling

Een lange blog vandaag, met meer achtergrondinformatie over (de geschiedenis van) ashtanga yoga. Er valt nog zoveel meer te vertellen. Volgende keer…

In India werd yoga traditioneel met argusogen bekeken. Het was toch vrij raar, dat deden mensen die buiten de maatschappij stonden. Pas de afgelopen 50 jaar is yoga ook in India populair geworden. Vaak voor de gezondheid, maar ook steeds meer als een levenswijze waarin de leraar aan de leerling wijsheid en inzichten doorgeeft en de traditie wordt doorgegeven.

Guruji’s volledige naam is Sri. K. Pattabhi Jois – hij gaf ashtanga yogales aan locals en westerlingen tot aan zijn dood in 2009. Zijn dochter Saraswathi en kleinzoon Sharath zetten de traditie voort.

Guruji wordt overal omschreven als een heel energieke man die urenlang per dag yogales gaf met volledige passie en toewijding. Menig leerling was ook een beetje bang voor hem. ‘Oh help, hij komt naar me toe. Ik ga de houding 200% goed doen’.

Guruji behoorde tot een Brahmin familie. Ongeacht het feit dat officieel het kastensysteem is afgeschaft, is het nog steeds heel belangrijk. Zijn familie volgde ook een vaste lijn. Zij waren toegewijd aan Sri Shankaracharya, een heilige uit de achtste eeuw die de advaita vedanta filosofie heeft doorgegeven. Voor wie nog nooit eerder van advaita vedanta heeft gehoord: dit is een hele interessante filosofie die veel overeenkomsten heeft met het boeddhisme. Zij stelt dat er geen scheiding is tussen de kijker en dat wat bekeken wordt. Ook benadrukt deze filosofie dat men niet moet vasthouden aan dat wat tijdelijk is, en dat is bijna alles!

Yoga heeft Guruji geleerd van Krishnamacharya, een invloedrijke yogaleraar.. Hij had Krishnamacharya zien oefenen en hij was zo onder de indruk dat hij in de leer is gegaan bij hem. Guruji had dus eigenlijk twee (spirituele) inspiratiebronnen: yoga van zijn leraar, en de filosofie van zijn familie.

De yoga die hij leerde van Krishnamacharya betrof niet alleen de houdingen. De term ‘ashtanga yoga’ betekent: 8 limbs of yoga en wordt uitgebreid omschreven in de yoga sutra’s van Patanjali.
Stap 1 en 2 zijn de yamas en niyamas: richtlijnen over hoe je je het beste kunt gedragen, een soort morele code waarvan een groot deel gezond verstand is (bijvoorbeeld niet stelen).
Stap 3 is de asanas (houdingen), stap 4 is pranayama (ademhaling).
Stap 5 is pratyahara, dat betekent dat je de zintuigen meer naar binnen gaat richten in plaats van altijd heel nieuwsgierig naar buiten gericht te zijn, op zoek naar nieuwe impulsen. Stap 6 is je leren concentreren, oftewel dharana (in meditatiehouding) en na verloop van tijd vloeit stap 6 als vanzelf over in stap 7; meditatie, dhyana.
Stap 8 is dan de laatste fase: samadhi, de staat waarin men realiseert dat het ego een illusie is en dat alles één is. Deze stap gaat voorbij het intellectuele begrijpen. We begrijpen allemaal verstandelijk wel dat een nieuwe trui geen blijvend geluk brengt, maar toch blijven we er op hopen.

De yogahoudingen zijn dus nummer 3 in deze groep van 8. De meeste mensen beginnen met stap 3. Door de fysieke oefening wordt het lichaam gezuiverd en klaar gemaakt om langer in meditatie te kunnen zitten, en beter te kunnen concentreren. Het lichaam buigt gemakkelijker dan de geest. En als je al die uitdagende houdingen overleeft, dan sta je pas echt sterk, in welke storm in het leven dan ook. Na verloop van tijd word je als vanzelf nieuwsgierig naar de overige 7 limbs.

In het boek ‘Guruji’ dat ik nu lees, staan allemaal interviews met de eerste westerse leerlingen van Guruji. Hij sprak nauwelijks Engels, dus lange filosofische gesprekken zaten er niet in. Eigenlijk zeggen alle geïnterviewden dat dit ook de kracht van zijn lessen was.
Wat overgebracht moest worden, deed hij door adjustments (aanpassingen) te maken bij de leerlingen. Hierin was hij allesbehalve zachtzinnig. Het is echt leuk (en gruwelijk) om te lezen hoe de leerlingen de eerste maanden van beoefening naar huis kropen van de pijnen overal. Vertrouwen in de leraar is dan belangrijk; je laat niet iedereen zo heftig aan je lichaam zitten!

Guruji keek volgens zijn leerlingen vooral naar het energetische lichaam, en maakte aanpassingen daarin. Of de knie daar nou per se tegen bestand was, dat leek hij soms te vergeten of minder belangrijk te vinden. Sommige leerlingen van Guruji gaven in de interviews aan dat ze van de blessures veel geleerd hebben en deze ook onderdeel waren van hun leerproces. De overgave aan zijn inzicht als leraar telde meer dan het even uit de running zijn.

Het blijft mij boeien, thema’s als overgave versus eigen regie, doorzetten versus rusten, verstand versus gevoel. En soms kan ‘versus’ vervangen worden door ‘en’.
Laten we daar vooral in levenden lijve over discussiëren! En daarnaast ook vooral heel veel oefenen en ervaren!