Een duik in mijn geest

Soms krijg ik van mezelf een cadeautje, een overduidelijk inzicht in hoe mijn geest werkt. Een dagje duiken bij een tropisch eiland was deze keer aanleiding om na afloop (niet op het moment zelf helaas) goed om mezelf te kunnen lachen.
Een duikheld ben ik nooit geweest, maar ik wilde toch weer eens in een aquarium zwemmen. Voor het gemak had ik mijn eigen persoonlijke duikgids Steve die alles bedacht, klaar zette en de uitvoering regelde. Daar kon ik echt wel aan wennen!
Het onderzee aquarium was prachtig. Daar ging alles weliswaar wat onwennig maar de wereld was nog gewoon de wereld die ik ken. Ik was hooguit met een teen over de rand van mijn comfortzone. Maar toen kwam de pauze tussen twee duiken in, wachtend op de boot. De golven werden steeds hoger, en mijn zeeziekte liep gelijkwaardig op.
Na een wilde duik in de wc ging mijn geest echt met me de op de loop. Ik besloot eerst om nooit meer op een boot te gaan. Ik zat dan wel op een tropisch eiland waar ik ooit af zou moeten geraken maar dat moest dan maar met een helikopter. Daarna besloot ik ook nooit meer naar het strand te gaan, ook nooit meer naar het zwembad, in een ligbad ging ik ook niet meer en het eindigde ermee dat ik ook nooit meer water ging drinken. Dan maar cola. Alles behalve water.
Mijn persoonlijke gids Steve heeft mij vervolgens met een reddingsboei in de zee naast de boot laten dobberen om het overgeven te stoppen. Daar lig je dan met je boei. Naast de boot. Toen het tijd werd voor de volgende duik kwam held Steve met alle duikspullen van mij het water in en ging mij persoonlijk in de outfit hijsen. Yes privé gids! Ik moest alleen afwisselend op mijn buik of rug in het water liggen en hij deed de rest, behoorlijk bemoeilijkt door de hoge golven die alles en iedereen flink liet klotsen. Het leek een film met een tragisch einde. Verongelukken in een storm rond een tropisch eiland. Het vergde de nodige focus om niet al te theatrale voorstellingen in mijn geest op te laten komen. Ik zat nog even opgescheept met deze onderneming waarvan ik me afvroeg waarom precies ik er aan was begonnen.
De tweede duik ging heel goed zodra ik mijn gedachten over het einde der dagen wat van me af had kunnen zetten. Het was een verademing om stil te kunnen zweven omringd door prachtige vissen en koraal.
Maar daarna kwam de terugweg. Ik werd met pilletjes tegen zeeziekte voor de wc deur neergezet met zicht op de horizon. De boot deinde echter zoveel dat de horizon regelmatig uit het zicht verdween. Hallo wc en hallo Steve die elk kwartier even kwam kijken of ik nog leefde. Ik dacht alleen nog maar aan het geheel verbannen van water uit mijn leven. Mijn geest is niet alleen creatief en dramatisch, maar ook rigoureus in zijn aanpak. Hij weet zijn visie wel met verve te verkopen.
En daar was ineens de baai, totale windstilte en mijn directe wedergeboorte. Een half uur later lag ik aan het strand met een flesje water en het besluit om naar de Sahara te verhuizen nog even uit te stellen. Want op een deinende kameel reizen, daar kun je ook best ziek van worden.

Lees ook: stemmen op de mat horen

Chagrijn op de mat….

Chagrijn op de mat of toch maar het ego loslaten?

Helaas kun je ook in  yoga en meditatie jezelf al gauw te serieus nemen. Je ontkomt niet aan je eigen neigingen, wat je ook doet, hoe ver je ook reist. Het ego gaat altijd mee, de wereld rond, de mat op.
Yoga beoefenaars willen vaak zowel fysiek als mentaal en spiritueel ‘gezond’ worden, zichzelf als één geheel ervaren, liefst ook nog in harmonie met de natuur. Dat willen we dan graag zo goed doen! De lol lijkt er wel eens af te gaan.
Zeg nou zelf, een stengel rauwe bleekselderij of een reep chocolade van Tony Chocolonely?
De zoektocht naar stilte komt je misschien bekend voor. Die rust die we dan zoeken, is er eigenlijk al die tijd al als een soort grote schaal waarin al onze wensen en angsten heen en weer klotsen. Deze stilte komt voor mij meer dichterbij hoe minder serieus ik mezelf neem. Na een rondje ‘gek doen’ ruist de stilte.
In plaats van die eenheid, de rust of stilte (hoe je het ook wilt noemen) als een ideaalbeeld aan het eind van ons pad te plaatsen, kunnen we het misschien ook zien als iets dat er altijd is. Onder de drukte. Als de diepe oceaan onder de golven. Waar vrolijkheid, chagrijn, verdriet en blijdschap overheen stromen.
Eigenlijk mag het chagrijn volledig aanwezig zijn. Ook mag je opmerken dat je die onderliggende stilte helemaal niet ervaart vandaag. Je irritatie mag ook gewoon opgemerkt worden en dat is dan ook ‘oké’. Op een chagrijnige dag vind ik dat zo’n verschrikkelijke opmerking!
Dit kan ik heel goed zeggen tegen anderen en heel af en toe lukt het me zelf ook dit toe te passen, maar over het algemeen ben ik toch nog echt op het punt waarop ik chagrijnig of ongelukkig zijn helemaal niet oké vind en dik worden van chocolade vind ik ook verschrikkelijk oneerlijk. Dat zijn de momenten waarop het moeilijk wordt om mezelf niet zo serieus te nemen.
Ik zal dus nog een flink aantal keren even ‘mijn haren moeten losschudden’ voordat ik in alle rust ‘verlicht chagrijnig’ kan zijn. Maar ik werk er naar toe. Mocht ik ineens rare bewegingen maken in een les, dan weet je voortaan waarom!

Stemmen op de mat horen

Heb jij dat ook wel eens? Dat je mat drukbevolkt is met meerdere persoonlijkheden? Van de week had ik weer zo’n interessant gesprek met mijn meerdere zelven. Het ging ongeveer zo:

Stem 1: Jeej, wat zijn je bovenbenen dik.
Stem 2: Stel je niet zo aan, alles wat je ziet is gekleurd door oordelen.
Zij bikkeren samen even door.
Dan bemoeit de derde persoonlijkheid zich ermee.
Stem 3: Hou allebei nou eens op met je gezeur, om gek van te worden!
Stem 4: Het is belangrijk om altijd vriendelijk te zijn, naar anderen en jezelf.
Stem 5: Doe toch niet zo moralistisch, daar zit ik echt niet op te wachten.
Stem 6: Shoot me….

Ik heb ook een persoonlijkheid die heel kritisch kan analyseren en me wel even vertelt hoe het anders moet. Deze stem klinkt ongeveer zo:

‘Volgens mij is de buitenkant van je voet niet goed afgerold in de mat. Kun je dat nou nog niet. Hoe vaak heb je deze houding niet al gedaan. En je rug zal vast ook wel weer hol zijn. Zeker weten doe ik het niet, want je rug is altijd hol, het verschil is niet te merken. Trek je nou alweer je schouders op? Morgen niet zeuren over stijve schouders, daar maak je het zelf naar.’

We weten allemaal de theorie hierover. Dat het niet helpt, dat het ondermijnt en blokkeert.
Ook zijn er al vele boeken geschreven en cursussen gegeven over hoe je deze gedachten kan stoppen, hoe je ze kan accepteren of zelfs transformeren.

Maar ook met die methoden gaan mijn persoonlijkheden weer de discussie aan. Zij geven echt niet zomaar op.

Mijn tactiek is om meer en meer de stemmen te laten tetteren en ondertussen gewoon door te gaan met waar ik mee bezig ben. Mijn rustiger ik zegt vervolgens dingen als:

‘Goh, wat interessant dat jij dat vindt’.
‘Ah, jij bent er ook weer hoor ik’.
‘Leuk dat jullie er weer zijn, maar ik heb nu geen tijd en concentreer me weer op mijn werk’.

Voor ik het weet, heb ik weer een prachtige yogasessie gedaan en daar heeft niemand meer commentaar op!

Leerprocessen

Ondanks al die vakken didactiek die ik heb gevolgd op de universiteit, heb ik nooit zo’n duidelijke omschrijving van type studenten gelezen als geschreven door David Swenson (wereldwijd bekende ashtanga yogadocent, leerling van Sri P. Jois).
Hij omschrijft vier types, maar het is vooral de vierde waar ik hier op inga. Deze is pijnlijk herkenbaar voor de mindere momenten in het leven waarin ik alweer niet heb geleerd van mijn voorgaande fouten.
Het hardleerse type
David Swenson omschrijft de situatie waarin er ergens een (kamp)vuur is en je wordt gewaarschuwd dat je je hand er aan brandt. Het hardleerse type gelooft er niets van. Iemand anders brandt zijn hand? Ik geloof het nog steeds niet. Hij steekt zelf zijn hand erin, het brandt, en hij gelooft het nog niet. Hij draait zijn hand om, het brandt, en gelooft het niet. Hij draait eerst drie rondjes, het brandt, en nog steeds gelooft hij het niet. Hij gaat op zijn hoofd staan en steekt zijn hand in het vuur. Het brandt, maar hij neemt het nog niet aan. Misschien morgen, misschien bij volle maan, misschien op een nuchtere maag, totdat zelfs deze leerling uiteindelijk de boodschap aanneemt: vuur brandt je vingers.
De andere drie types geloofden het wat sneller, ze hoefden minder vaak de pijn te voelen voordat ze de boodschap konden aannemen.
Zowel in de reiki overlevering als in andere (spirituele) richtingen wordt de mededeling gedaan dat lessen herhaald worden totdat je deze hebt begrepen. Dan moet je gedrag nog veranderen voordat je daadwerkelijk verder kan, op naar de volgende les.
Het leven stuurt je daarmee in de richting van een leven gezond voor lichaam en geest, in balans met jezelf en je omgeving.
Ben je onzeker of angstig? Laat je gemakkelijk over je heen lopen? Ben je snel boos of jaloers? Ben je te goed van vertrouwen of reageer je vaker te laat? De enige manier om er van af te komen, is om het af te leren!
Yoga en meditatie bieden in dit lange leerproces ondersteuning. Een zware yogales of lange meditatiesessie kan precies die emoties of irritaties bij je oproepen die je zo vaak belemmeren om echt gelukkig te zijn. Een achterover buiging waarin jij je hart opent, een opening van de heupen waarbij oud zeer loskomt, een docent die je pusht om door te zetten. Door de emoties of het gebrek aan zelfvertrouwen heen.
Zelf heb ik in de aanloop naar de ‘ladies holidays’ altijd razende emoties, hoofdpijn, en een dringende behoefte aan chocolade, film kijken en shoppen. Toch ga ik maar de yogamat op, want of ik nou wel of niet op de mat lig, wel of niet die film kijk, de emoties zijn er toch. Dus doe ik eerst yoga, en eet daarna de chocola. Door vast te houden aan de constante beoefening, ervaar ik houvast in de wirwar van hormonen. Elke maand leer ik dan weer: blijven ademen, alles is oké.

De hatha yoga pradipika

Er zijn een aantal teksten geschreven die belangrijke richtlijnen bevatten voor de yogabeoefening.
De ‘hatha yoga pradipika’ is daar één van. Het is eigenlijk een jonkie, de tekst is geschreven in de 15de eeuw.
Er staan onder andere regels in over hoe de yogashala (ruimte waar je beoefent) eruit zou moeten zien.
de deur moet klein zijn (je moet bukken om binnen te kunnen komen, daarmee vermindert trots)
niet teveel ramen (dan moet je die allemaal dicht doen als je gaat oefenen, want gezweet zal er worden)
de vloer moet egaal zijn en zonder gaten (dat was vroeger niet zo vanzelfsprekend)
de vloer moet dagelijks met koeienmest gelijk worden gemaakt (antiseptisch)

Die laatste zullen we maar niet meer doen, maar het is wel interessant om te weten dat koeienmest niet alleen wordt gebruikt voor het veld of voor de vloer en de muren, maar ook wordt verwerkt in medicijnen. Niets gaat verloren. Dus voordat je Indiase medicijnen neemt, wil je dat misschien checken. Of is onwetendheid wellicht een zegen?
In Hawaii woont één van de eerste yogaleerlingen van Pattabhi Jois (Guruji – een belangrijk yogaleraar die ashtanga yoga wereldwijd bekend heeft gemaakt). De eerste yogaruimte die hij in gebruik nam had ook een aarden vloer, alles was heel simpel. Door al het heen en weer springen tijdens de beoefening was aan het eind van elke ochtend de vloer vol met kuilen en moesten zij dus na elke les de grond weer gelijk maken! Al deden ze dat wel met gewone aarde.

In de hatha yoga pradipika staan ook een aantal houdingen uitgelegd. Siddhasana zou de beste houding zijn. Met alleen deze houding en een gematigd dieet is het mogelijk om alle energiekanalen te reinigen en verlichting te bereiken. Ik dacht meteen, waarom al die houdingen doen? Ik doe alleen nog siddhasana. Op mijn vraag hoe lang je die houding dan per dag moet doen was het antwoord niet helemaal wat ik had gehoopt. Als je de houding twaalf jaar volhoudt, volgt de hoogste staat van bewustzijn vanzelf. Goed, slechts twaalf jaar non-stop. Doen we.

De docent die ons lesgeeft in Sanskriet en met wie we deze tekst lezen, deelt ook graag zijn eigen tips met ons. Zo zegt hij bijvoorbeeld dat je moet ontbijten als een koning, moet lunchen als een rijk iemand en moet dineren als een bedelaar.
Verder zijn daar de drie D’s; devotion, dedication and determination. Dan komt alles goed. Succes is als een schaduw: probeer het te grijpen en het zal je niet lukken, maar als je hard werkt, dan volgt het vanzelf.

En dan is er natuurlijk zijn lievelingsthema: trouwen en kinderen krijgen. Menig Indiase man zal heel jaloers zijn! Mannen en vrouwen gaan hier buiten het huwelijk en de familie niet met elkaar om. En daar zit hij dan, één Indiase man met vijf vrouwelijke leerlingen! Als vrouw moet je toch wel trouwen voor je 25ste en natuurlijk kinderen krijgen. Hij praat veel over zijn eigen vrouw. Zo durft hij niet te vragen om drie verse maaltijden zeven dagen per week (zoals dat hoort volgens de hatha yoga pradipika) want ze laat hem vast in de steek als hij dat doet.

De eerste keer dat ik Sanskriet huiswerk moest inleveren zei hij daarna tegen mij: ‘hoeveel fouten denk je dat je hebt? 3, 4, 5? Meer? Misschien moet je een andere keer meedoen met de cursus?’
Ik keek een beetje sip. Toen zei hij: ‘haha, grapje. Geen fouten. Je mag blijven.’

Hoewel we soms met de ogen rollen bij zijn ideeën over wat we in het leven zouden moeten doen, is hij ook wel realistisch. Sommige adviezen uit de hatha yoga pradipika zijn onmogelijk te volgen in het dagelijks leven. Je neemt ter harte wat mogelijk is en twaalf jaar in siddhasana zitten komt wellicht een andere keer. Als ik met pensioen ga wellicht?

De kwalen voorbij

Saraswathi. Dochter, moeder, oma. 73 jaar, en ze verwelkomt nog dagelijks ashtanga yoga leerlingen van over de hele wereld in haar shala (yogaruimte). Veel spreekt ze niet. Samen met haar assistent David van 80 helpt ze elke ochtend een paar uur lang leerlingen in en uit houdingen, en houdt ze de ontwikkeling van alle leerlingen in de gaten. Ze windt er geen doekjes om en bakt geen zoete koekjes.

Alle leerlingen krijgen bij hun inschrijving het tijdstip toegewezen waarop ze dagelijks in de shala moeten verschijnen. Ik heb ‘geluk’ (ik ben geen ochtendmens), ik hoef pas om half 7 te beginnen. Het had ook half 5 kunnen zijn. Het nadeel aan onderdeel zijn van de laatste groep: de shala is dan inmiddels in een bloedhete sauna veranderd. Iedereen oefent op zijn eigen tempo en niveau, dat is het mooie van ashtanga – Mysore stijl. Pas nu ik het hier beoefen ben ik helemaal verkocht. Wie de vaste serie nog niet kent, krijgt van Saraswathi per dag een nieuwe houding erbij. Wie de primary series kent, krijgt stap voor stap houdingen van de intermediate series aangereikt.

Zondag was mijn eerste dag, dat is de enige dag in de week dat het een ‘led class’ is. Iedereen oefent tegelijkertijd. Ik heb het meestal niet zo op emoties. Daarin ben ik net een soort cliché uitvoering van een Neanderthaler man: help, emoties! Wat moet ik er mee. Kunnen we dat niet gewoon even oplossen of zo? Ik kon er echter niet omheen, het was emotioneel.

Op dag 2 trok Saraswathi hier en daar eens aan een been en legde me nog wat meer in de knoop.
(Het was nog steeds emotioneel)

Op dag 3 zei ze: ‘You, intermediate series. Next week Monday.’ (Het was nog steeds emotioneel)

Op dag 4: ‘You, do backdrops. Don’t be afraid. I help you.’ (Het was nog steeds emotioneel)

Saraswathi spreekt niet zoveel Engels. Ellenlange gesprekken over gevoelens, kwalen, angsten, doktersbezoeken en fysiotherapie zijn onmogelijk. Zelfs al had ze tijd, en kon ze vloeiend ingaan op de gehele medische geschiedenis van alle leerlingen, dan nog zou ze dit afkappen, vermoed ik zo. Zij geeft je mogelijkheden aan, en je neemt ze of niet. Ik kan zeggen: nee Saraswathi, geen backdrops. Prima. Ik kan zeggen: ja Saraswathi. Punt. De keuze is aan mij. Je bepaalt je eigen beoefening.

Het klopt. Of je die backdrop nou wel/niet wil doen, of dat nou komt door een operatie of door angst, maak je keuze. Voor mezelf weet ik dat Saraswathi het enige juiste zei: ‘Don’t be afraid.’
Er staat me niets in de weg, behalve zo’n stemmetje in mijn hoofd dat soms ineens zegt: Nee.
En dan heb ik het nakijken. Wat een belemmering. Helaas (of gelukkig?) is dat stemmetje geen buitenaards wezen, dat is ook onderdeel van mezelf. Ik kan er dus iets mee! Dat geeft vrijheid (oh help en tegelijkertijd oh zo fijn) en ook verantwoordelijkheid voor je eigen leven.

Waarom roept dat stemmetje ‘Nee’? Is het angst om te vallen, om te bezeren, om te falen? Het klinkt zo aannemelijk, maar ik heb nooit van oppervlakkige psychologie gehouden. Als er dan toch al zoveel emoties rondvliegen, kan ik misschien ook even een minuut heel snel diep naar binnen kijken en spieken of er misschien nog een reden verder onder verborgen ligt. Ik heb geen conclusie, maar voor nu kwam de gedachte naar boven dat het grootste obstakel niet zozeer angst om te falen is.

Wat als blijkt dat we fantastisch zijn met oneindige mogelijkheden? Wat dan?

Waarom alignment zo belangrijk is

In de boeddhistische traditie wordt onderscheid gemaakt tussen een verlicht, non-dualistisch bewustzijn en het dualistische bewustzijn. Op dit moment is ons bewustzijn dualistisch. Dat betekent dat we onderscheid maken tussen jou en mij, tussen goed en slecht. Doordat we zo naar de wereld kijken, ervaren we storende emoties. We ervaren verlangen en afkeer, jaloezie, woede en we beseffen niet dat er een non-dualistisch bewustzijn is. We handelen op basis van deze emoties (of we denken dingen, over anderen of onszelf) en daarmee bouwen we karma op.

Dit karma geeft ons een lichaam.

Vanuit dit perspectief is een lichaam altijd beperkt, want het komt voort uit onze dualistische blik en storende emoties. In het boeddhisme wordt heel mooi gezegd dat, zodra je je realiseert dat alles één is, je oplost in regenboog kleurig licht. Oftewel, je bereikt verlichting.

Zolang we dit nog niet hebben bereikt, lopen we rond in een lichaam. Op dit moment als mens.

Dit lichaam kan je gebruiken om goede daden te doen, te leren, te mediteren. Hoe beter je voor je lichaam zorgt, hoe beter het functioneert en kan doen wat jij wilt dat het doet, binnen de mogelijkheden van je huidige karma.

Ons lichaam steekt als een soort wonder in elkaar, maar bij iedereen is er wel iets dat minder goed functioneert. Een scheve ruggenwervel, een pijnlijke knie, een zwakke spijsvertering. Ons lichaam is asymmetrisch, waardoor de ene kant probeert te compenseren voor de andere kant, en bijna niemand staat als vanzelf helemaal recht. Bij stress krijgt de één hoofdpijn en de ander juist buikpijn.

In het lichaam worden veel ervaringen opgeslagen. Goede ervaringen openen het lichaam en slechte ervaringen zorgen voor blokkades, al dan niet zichtbaar aan de buitenkant. De één wordt misselijk in voorover buigen en de ander ervaart angst in het achterover buigen.

Alignment is een woord dat veel gebruikt wordt in yoga. Het betekent grofweg dat alle lichaamsdelen in de juiste verhouding tot elkaar in de yogahoudingen verkeren. De focus ligt op een open, stabiele middellijn door het lichaam, van de hielen tot aan de kruin. Het zorgt aan de buitenkant voor een gezond en stabiel lichaam, vrij van blessures. Op een energetisch niveau maakt het het lichaam vrij van obstakels waardoor energie meer kan gaan stromen.

De ontwikkeling van alignment gaat samen met lichaamsbewustzijn. Met de focus op de juiste houding en gevoel ontwikkelen voor de middellijn word je je bewust van waar je aandacht gemakkelijk naar toestroomt en waar je met je aandacht in je lichaam nauwelijks bijkomt. In plaats van gedachteloos rond te lopen, word je je ook bewust van hoe je beweegt. Uiteindelijk is je bewustzijn volledig aanwezig in het hele lichaam, van top tot teen, aan de voor- en achterkant. Daarbij wordt de aandacht in het hier en nu vastgehouden, en veranderen de houdingen van een fysieke oefening in een meditatie.

Het zorgt ook voor een betere balans in het emotionele welzijn, een alignment van de geest. Ik vergelijk alignment wel eens met het lichaam waterpas maken, of met het resetten van een vastgelopen programma. Zonder dat er veel wordt gepraat of nagedacht over de emoties die worden uitgebalanceerd, leidt de beoefening tot meer stabiliteit van geest.

Met de focus op alignment kun je vastgeroeste gewoonten, van soms verscheidene levens terug, gaan rechtzetten. Door gesprekken met een therapeut kun je via die weg gedrag veranderen. Door te mediteren kun je op een langere termijn diepgaande veranderingen teweeg brengen. Op de yogamat kun je op relatief korte termijn de lang opgeslagen storende emoties, gewoonten en angsten beginnen te transformeren.

Door het lichaam te zien als een wonder waarmee tegelijkertijd gewerkt kan worden, kunnen lichaam en geest elkaar positief beïnvloeden en zorgen voor een relatie als tussen twee goede vrienden. Wetend van elkaar wanneer iets niet serieus genomen hoeft te worden of wanneer een hartig woordje op zijn plek is. Vrienden die een leven lang leren van elkaar.